بررسی چالشهای اجتماعی و اقتصادی جوانان دستفروش در مکانهای عمومی شهر کابل و پیامدهای نبود مکانهای
بررسی چالش های اجتماعی و اقتصادی جوانان دست فروش در مکان های عمومی شهر کابل و پیامدهای نبود مکان های بدیل
نویسنده : سبحان الله میرزایی / روانشناس و مشاور روانی
سال: ۱۴۰۴ هـ ش
چکیده:
دست فروشی به عنوان بخشی از اقتصاد غیررسمی در شهر کابل به ویژه میان جوانان بیکار گسترش یافته است. این تحقیق با هدف بررسی چالش های اجتماعی، اقتصادی و روانی جوانان دست فروش در مناطق پررفت وآمدی چون لیسه مریم، کارته نو، مندوی کابل، سینما پامیر و سرک دوم پروژه تایمنی انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختار یافته با 25 دست فروش جمع آوری گردیده است. یافته ها نشان می دهد که محدودیت های شهری بدون مکان بدیل مناسب، موجب کاهش شدید درآمد (از 300–400 افغانی به 50–150 افغانی)، افزایش فشار روانی و پیامد های اجتماعی منفی شده است. این تحقیق بر ضرورت سیاست گذاری مشارکتی و در نظر گرفتن معیشت شهروندان تأکید دارد.
واژههای کلیدی: دست فروشی، اقتصاد غیررسمی، جوانان، سیاست شهری، معیشت، کابل
مقدمه:
افزایش بیکاری، رشد جمعیت شهری و محدودیت فرصت های شغلی رسمی، بسیاری از جوانان کابل به فعالیت های اقتصادی غیر رسمی ( دست فروشی ) روی آورده اند. دست فروشی به عنوان سریع ترین و در دسترس ترین راه کسب درآمد، نقش مهمی در تأمین معیشت خانواده ها و کاهش فقر دارد. با این حال، سیاست های جمع آوری دست فروشان بدون ارائه مکان بدیل مناسب، مشکلات اقتصادی، فشار روانی و تنش های خانوادگی ایجاد کرده است.
بیان مسئله:
در مناطقی مانند لیسه مریم، کارته نو، مندوی کابل، سینما پامیر و سرک دوم پروژه تایمنی، دست فروشی یکی از منابع اصلی درآمد جوانان است. محدودیت های شهری بدون مکان بدیل مناسب موجب کاهش درآمد، افزایش فشار روانی و پیامد های اجتماعی منفی شده است.
سؤال اصلی تحقیق: نبود یا نامناسب بودن مکان های بدیل چه تأثیری بر وضعیت اقتصادی، اجتماعی و روانی جوانان دست فروش داشته است؟
چارچوب نظری:
نظریه اقتصاد غیررسمی: اقتصاد غیررسمی شامل فعالیت هایی است که خارج از چارچوب رسمی دولت انجام می شود و نقش مهمی در کاهش فقر و اشتغال در کشورهای در حال توسعه دارد.
نظریه محرومیت نسبی: احساس حذف از فرصت ها و نابرابری اجتماعی می تواند منجر به نارضایتی، فشار روانی و کاهش انگیزه اقتصادی گردد. دست فروشان بدون مشارکت در تصمیم گیریهای شهری تجربه محرومیت نسبی را تجربه می کنند.
نظریه سرمایه اجتماعی: سرمایه اجتماعی به شبکه های روابط و اعتماد میان افراد اطلاق می شود و برای موفقیت اقتصادی در فعالیت های غیررسمی اهمیت دارد. مکان های دور از مراکز تجمع مردم باعث کاهش تعاملات و سرمایه اجتماعی می شود.
روش تحقیق:
این پژوهش کاربردی و توصیفی–تحلیلی است.
- جامعه آماری: 25 دست فروش مصاحبه شده در مناطق مورد مطالعه
- ابزار گردآوری دادهها: مصاحبه نیمه ساختاریافته با 25 نفر، هر مصاحبه حدود 30–40 دقیقه طول کشیده است.
- سوالات مصاحبه:
- وضعیت اقتصادی قبل از محدودیت چگونه بود؟
- درآمد روزانه قبل و بعد از محدودیت چقدر بود؟
- آیا مکان بدیل در نظر گرفته شد و کیفیت آن چگونه بود؟
- محدودیت های شهری چه تأثیری بر فشار روانی و امنیت شغلی داشت؟
- پیشنهادات شما برای رفع مشکلات چیست؟
- آیا زندگی خانوادگی یا اجتماعی شما تحت تأثیر قرار گرفته است؟
- روش تحلیل: برای تحلیل یافته ها از روش تحلیل مضمون (Thematic Analysis) برای استخراج چالش ها و اثرات محدودیت ها استفاده شده است. در این روش، پاسخ های مصاحبه ها به کدهای کوتاه تقسیم شده و سپس مضامین اصلی مانند «مشکلات اقتصادی»، «مشکلات روانی» و «پیامدهای اجتماعی» شناسایی و تحلیل می شوند. این کار به محقق اجازه می دهد که الگوهای تکرارشونده و تأثیر محدودیت ها را بر جوانان دست فروش به صورت دقیق و علمی بررسی کند.
یافته های تحقیق:
کاهش درآمد
درآمد روزانه قبل از محدودیت: 300–400 افغانی
درآمد روزانه بعد از محدودیت: 50–150 افغانی
کاهش شدید درآمد، فشار مالی و روانی را افزایش داده است.
نبود مکان بدیل مناسب
بسیاری از مصاحبه کننده ها اعلام کردند که برای شان مکان بدیل تعیین نشده است و یا هم اگر مکان بدیل برای شان تعیین گردیده است فاقد رفت وآمد مشتری بوده است، که باعث کاهش فروش و بی ثباتی اقتصادی دست فروشان گردیده است.
افزایش فشار روانی
اکثریت دست فروشان اضطراب و نگرانی از جمع آوری بساط ( اموال و کراچی های دستی ) را گزارش کردند که سلامت روان و توانایی کار روزانه را تحت تأثیر قرار داده است.
پیامدهای اجتماعی
وابستگی خانواده ها به درآمد دست فروشی مشکلات اقتصادی را تشدید کرده و گاه به بروز تنش های خانوادگی منجر شده است.
بحث موضوع:
سیاست های شهری زمانی مؤثر است که همزمان با نظم شهری، حقوق اقتصادی و معیشتی افراد نیز در نظر گرفته شود. نبود مکان بدیل مناسب و عدم مشارکت دست فروشان در تصمیم گیریها، محرومیت و نارضایتی ایجاد می کند. بازارچههای منظم و صدور جواز موقت میتواند تعادل بین نظم شهری و حفظ درآمد جوانان ایجاد کند.
نتیجه گیری:
محدودیتهای شهری بدون مکان بدیل مناسب اثرات منفی اقتصادی، روانی و اجتماعی بر دست فروشان داشته است. سیاست گذاری شهری باید مشارکتی و انعطاف پذیر باشد.
پیشنهادها
- ایجاد بازارچههای کوچک و منظم در نزدیکی مناطق پررفتوآمد
- صدور جواز موقت و ثبت رسمی دست فروشان
- تعیین ساعات مشخص فعالیت دست فروشان در ساحات پر ازدهام جهت جلوگیری از بیروبار
- مشارکت نمایندگان دست فروشان در تصمیم گیریهای شاروالی کابل
- حمایت مالی خرد و آموزشی برای مهارت های کارآفرینی از طریق موسسات و سکتورهای خصوصی
این وبلاگ با هدف ارائه مطالب علمی و کاربردی در زمینه روانشناسی و رشد فردی ایجاد شده است. نویسنده وبلاگ، سبحانالله میرزایی، با علاقهمندی به حوزه روانشناسی و مشاوره، تلاش میکند محتوایی مفید و قابل استفاده در زمینه سلامت روان، عزت نفس و مهارتهای زندگی ارائه نماید.